- Doğru bir yedekleme stratejisi 3-2-1 kuralını izler: 3 kopya, 2 depolama türünde, bunlardan 1 kopya başka bir yerde.
- Senkronizasyon yedek değildir: Google Drive, OneDrive ve Dropbox silinenleri de aktarır.
- Bir yapay zeka dosyaların üzerinde çalışıyorsa ayrıca önceki sürümlere ve yapay zekanın ulaşamadığı bir yedeğe ihtiyacın olur.
- Ne kadar ihtiyacın olduğu tek bir soruya bağlı: Yarın verilerin giderse ne olur? O zaman şirketini kapatmak zorunda kalır mıydın?
- Bir yedek, ondan bir dosyayı geri getirdiğinde sayılır.
Bu rehber, sana adım adım işletmene uygun bir yedekleme stratejisi kurduruyor; yapay zekayı dosyalarına eriştirsen de, daha yeni başlıyorsan da geçerli. Kuralları, örnek olarak kendi sistemimi ve işaretleyebileceğin bir kontrol listesini alacaksın. Yapay zekanın bir işletmede genel olarak nasıl mantıklı başlatılacağı şu kılavuzda yer alıyor: İşletmede yapay zekayı kullanmaya başlamak. Yapay zeka ajanının ne olduğunu Yapay zeka ajanları basitçe anlatıldı yazısında açıklıyorum.
Yarın verilerin kaybolursa ne olur?
O zaman şirketini kapatmak zorunda mısın, yoksa 2 gün sonra çalışmaya devam eder misin? Cevap, yedekleme stratejinin ne kadar kapsamlı olması gerektiğini belirler. Cevap “O zaman şirketin sonu olurdu” ise tek bir disk yetmez. “2 günü kaybederim ve çalışmaya devam ederim” ise daha azı yeter.
Bunun için şirketin adına 4 soruyu yanıtla:
- Çalışmak için hangi verilere ihtiyacın var? Faturalar, teklifler, müşteri verileri, planlar, fotoğraflar, e-postalar, kaynak kodu.
- Onlarsız ne kadar çalışabilirsin? Bir gün, bir haftadan farklı bir şeydir.
- En fazla ne kadar iş kaybedilebilir? CISA buna Recovery Point Objective (kabul edilebilir veri kaybı) ve Recovery Time Objective (kabul edilebilir geri yükleme süresi) diyor.
- Bir kopya zaten başka birinde mi? Örneğin muhasebe, mali müşavirde.
2 yükümlülük buna bağlı. Avusturya'da defterleri, kayıtları ve belgeleri § 132 Abs. 1 Federal Vergi Kanunu uyarınca 7 yıl saklaman gerekir. Kişisel verileri işliyorsan Art. 32 Abs. 1 lit. c GDPR, fiziksel veya teknik bir olay sonrasında erişilebilirliği ve erişimi hızla yeniden sağlama yeteneğini gerektirir.
Şirketin ne kadar yedeğe ihtiyaç duyar? 3 kademe
Veriyle az çalışan kişi, bir BT şirketinden daha yalın bir yedekleme stratejisine ihtiyaç duyar, ama herkesin en azından asgari bir yedeğe ihtiyacı var. Çoğunlukla fatura, teklif ve şantiye fotoğraflarını yöneten bir marangoz ya da fayans ustası, tam bir kayıpta alacaklarını ve kanıtlarını kaybeder. Bir BT şirketi ise müşteri sistemlerini, kaynak kodunu ve yapılandırmaları kaybeder.
| Seviye | Kimler için | En az |
|---|---|---|
| 1 | Faturaları, teklifleri ve fotoğrafları tek bir bilgisayarda olan zanaat ve hizmet işletmeleri | Bilgisayardaki harici bir sabit diske otomatik yedekleme, ayrıca başka bir yerde ikinci bir kopya (dönüşümlü disk veya bulut), test dosyasını geri getir |
| 2 | Google Workspace veya Microsoft 365’te e-postası, takvimi ve dosyaları olan, birden fazla çalışanlı şirketler | Tüm bilgisayarlar için seviye 1, ayrıca bulut verilerinin önceki sürümleri içeren kendi kopyası, kimin neyi ne zaman yedeklediği yazılı olarak belirlenmiş |
| 3 | Yazılım, sunucu ya da yapay zeka ajanlarıyla çalışan BT firmaları ve şirketler | Seviye 2, ayrıca çalışma dosyaları için sürüm kontrolü, sunucu yedeği, ikinci bir konumda veya bulutta kopya, yedekleme başarısız olduğunda hata bildirimi, plana göre geri yükleme testi |
Cevabına uygun seviyeden başla ve yedekleme stratejini katman katman genişlet. Wirtschaftskammer konsepti yazılı olarak belirlemeyi öneriyor. Konsept hangi verilerin kim tarafından ne zaman yedekleneceğini, eski sürümlerin ne kadar süre kalacağını ve geri yüklemeyi kimin kontrol ettiğini belirler.
Yapay zekanın geri alma işlevi ve senkronizasyon neden yedek olarak yetmez?
Her iki işlev de yedek gibi hissettirir ama kalıcı olarak yedeklemez. Bu bölüm, yapay zekayla neyin değiştiğini ve senkronizasyonun neden yedeklemeden farklı olduğunu gösterir.
Yapay zeka dosyaların için riski neden değiştiriyor?
Bilgisayarına erişimi olan bir yapay zeka ajanı dosya oluşturabilir, yeniden adlandırabilir, üzerine yazabilir ve silebilir; üstelik her değişikliği kontrol edebileceğinden daha hızlı. Bu, yapay zekadan vazgeçmek için bir neden değil. Ben kendim her gün böyle çalışıyorum. Çoğu zaman her şey doğru gidiyor, ama gitmediğinde birkaç hamleyle dünün durumuna dönmek istiyorum.
Yapay zekasız bir ofise kıyasla yedekleme stratejini 3 şey değiştirir:
- Kısa sürede daha fazla değişiklik: Bir ajan bir oturumda çok sayıda dosyayı düzenler. Bir hata o zaman aynı anda birçok dosyayı etkiler.
- Hatalar sonradan fark edilir: Yanlış yeniden adlandırılmış bir dosyayı bazen ancak günler sonra fark edersin. O zaman bu sabahki bir yedek, ancak eski sürümleri sakladıysan işe yarar.
- Yapay zekanın geri alma işlevi bir yedek değildir: Claude Code belgelerine göre (Anthropic, Kasım 2026'da erişildi) /rewind yalnızca Claude'un oturumda dosya araçlarıyla düzenlediği dosyaları kapsar. Yalnızca bir kabuk komutunun değiştirdiği dosya kapsanmaz, elle ya da başka oturumlardan yapılan değişiklikler de kapsanmaz. Belgeler kalıcı sürümler için Git'e yönlendiriyor.
Buna 4. bir nokta eklenir: Bilgisayarda sürekli takılı duran bir yedek diske yapay zeka da ulaşır. Alman Federal Bilgi Güvenliği Dairesi (BSI), CON.3 modülünde (Edition 2023) veri yedeklerinin kasıtlı veya kasıtsız üzerine yazılamamasını şart koşar. CISA bunun için çevrimdışı kopyaları önerir. Bağlı olmayan bir kopyayı ne yapay zeka ne de zararlı yazılım değiştirebilir.
Senkronizasyon neden yedek değil?
Bir senkronizasyon dosyaları 2 yerde aynı tutar, bir yedek ise önceki durumları saklar. Synology Knowledge Center farkı şöyle açıklıyor: Senkronizasyon, bir konumdaki değişiklikleri diğerine aktarır ve iş birliği için tasarlanmıştır, uzun süreli saklama için değil. Yedekleme bağımsız kopyalar oluşturur, önceki sürümleri saklar ve yanlışlıkla silme, bozulma ya da fidye yazılımı sonrasında verileri geri yükler.
Günlük hayat için bu şu demek: Google Drive'da bir dosyayı silersen, kısa süre sonra senkronize edilen bilgisayarda da gider. Bir yapay zeka Drive klasöründeki bir dosyanın üzerine yazarsa, iki yerde de yanlış sürüm sende olur. Google ya da Microsoft'taki e-posta ve takvim de sağlayıcının hesabındaki verilerindir, ama kendi kopyan değildir. Hesap kilitlenirse ikisine birden ulaşılamaz.
Bir yedeği tek bir özelliğinden tanırsın: Dosya bugün farklı görünse bile bir hafta öncesinin durumunu geri getirebilirsin.
3-2-1 kuralı nedir ve nasıl uygularsın?
3-2-1 kuralı, önemli verilerinin 3 kopyasını, 2 farklı depolama türünde, bunlardan 1'ini başka bir yerde istiyor. CISA bunu KOBİ rehberinde denenmiş bir temel kural olarak belirtiyor, 2 depolama türüne örnek olarak bir sabit disk ve bulutla.
Bunu 3 adımda uygularsın:
- 3 kopya: bilgisayarındaki orijinal ve 2 yedek. Mac'te Time Machine ya da harici bir diske yedekleme yazılımı birincisidir. Apple bunun için en az Mac'inin kapasitesinin iki katı olan ve yalnızca yedekler için kullanılan bir sürücü öneriyor.
- 2 depolama türü: örneğin dahili disk ve harici disk ya da disk ve bulut. Aynı diskteki 2 bölüm sayılmaz.
- 1 kopya dışarıda: bir bulutta, evinde bir diskte ya da ikinci bir binada. Aksi halde konumda çıkacak bir yangın veya hırsızlıkta tüm kopyalar aynı anda gider. Wirtschaftskammer, bir NAS'ı yedek olarak ancak yedeklenen bilgisayarlardan hem mekân hem yangın koruması açısından ayrılmışsa mantıklı buluyor.
3-2-1 kuralı her yedekleme stratejisinin iskeletidir ve arızaya ve konum kaybına karşı korur. Ancak geç fark edilen hatalara karşı yalnızca sürümler işe yarar ve bunlar yapay zeka işinde 4. katman olarak eklenir.
Yedeğin türü de önemli. Tam yedek her seferinde tüm verileri kopyalar. Artımlı, yalnızca son yedeklemeden bu yana değişenin yedeklenmesi demektir. Time Machine ilk yedekten sonra böyle çalışır. Fark yedeği, son tam yedeklemeden bu yana değişen her şeyin yedeklenmesi demektir. Artımlı yedek yerden ve zamandan tasarruf sağlar, ama geri yükleme için o zaman yedeklerin tüm zincirine ihtiyacın olur.
İkinci bir NAS ya da dönüşümlü 2 harici disk: Kopya başka bir yere nasıl ulaşır?
Bulutsuz 2 kullanışlı yol var: başka bir yerde ikinci bir NAS veya dönüşümlü kullanılan 2 harici disk. İkisi de 3-2-1 kuralının “1 kopya başka bir yerde” kısmını karşılar.
Başka bir yerde ikinci bir NAS: Başka bir binadaki ikinci bir cihaz ek bir güvencedir ve otomatik yedekler. Ancak birçok kişi bir yere ikinci bir NAS koymak istemez ve bu bir zorunluluk da değil. Çok verisi olan ve bir bulut sağlayıcısına bağımlı olmak istemeyen herkes için iyi bir seçenek olarak kalır.
Dönüşümlü 2 harici disk: Bu yaygın bir uygulamadır ve arkasında sabit bir rutin varsa işe yarar:
- Disk A bilgisayara bağlı ve otomatik olarak yedekliyor.
- Disk B başka bir yerde duruyor, örneğin evde.
- 2 haftada bir aynı gün diskleri değiştirirsin: A diski gider, B diski bilgisayara takılır.
- Değişimi takvimine tekrarlayan bir randevu olarak gir ve işaretle.
- Değişimde bir test dosyasını geri getirirsin (test bölümüne bak).
Değişimin yapay zeka işinde bir avantajı var: Takılı olmayan disk hiçbir şeyin üzerine yazamaz. Dezavantajı ritimde. Son değişimden bu yana olan her şey ofis dışındaki diskte henüz yok. Wirtschaftskammer, çıkarılabilir ortama manuel yedeklemeyi ucuz ve kolay, ama otomatikleştirmesi zor olduğu için hataya açık olarak niteliyor. Bu yüzden rutin, yedekleme stratejinin parçasıdır.
Uygulamada bir yedekleme stratejisi nasıl görünür? Örnek olarak benim sistemim
Yedekleme stratejim, birbirini tamamlayan 4 katmandan oluşuyor: sürüm kontrolü, Time Machine, bulut senkronizasyonlu bir NAS ve buluttaki bir kopya. Bunların hepsine ihtiyacın yok, ama örnek hangi katmanın neye karşı koruduğunu gösteriyor. Doğrudan Mac’imde bir yapay zeka ajanıyla çalışıyorum, bu yüzden sürüm kontrolü bende yapay zekanın hatalarına karşı katman.
| Katman | Ne yapıyor | Neye karşı korur |
|---|---|---|
| Sürüm kontrolü (Git) | Metin dosyalarımın düzenli durumlarını saklar ve AB’deki bir barındırma sağlayıcısında kendi sunucumda durur. Her gece saat 2’de güncel durum oraya düşer. | Yapay zeka yüzünden bile olsa yanlış değiştirilen ya da silinen dosyalar: Önceki bir gecenin durumuna geri dönerim |
| Time Machine | Tüm Mac’i saatlik olarak bilgisayardaki bir diske yedekler. Apple’a göre son 24 saatin saatlik, son ayın günlük ve öncesinin haftalık durumlarını saklar. | Bozuk disk, silinmiş dosya, Git'te olmayan uygulamalar ve fotoğraflar. Disk Mac'e sürekli takılı, bu yüzden tek kopyam değil |
| Bulut senkronizasyonlu NAS | Google Drive dosyalarımı Cloud Sync ile Synology NAS'ıma çeker. | Kilitlenen hesap, sağlayıcının kesintisi |
| Bulutta kopya | NAS, Hyper Backup ile bir buluta yedekler. | Konumda yangın, hırsızlık veya soygun |
Katmanlar birbirine geçer. Mac'im her gece çalışma klasörümün bir kopyasını Google Drive'a koyar ve oradan Cloud Sync onu NAS'a alır. Böylece Mac'teki iş, ben bir şey yapmadan otomatik olarak ikinci bir yere gider. Birlikte 3-2-1 kuralının istediğinden fazlasını verir: 2 depolama türünde 3 kopya, biri ofis dışında, artı sürümler.
Her senkronizasyonda olduğu gibi burada da geçerli: Cloud Sync silinenleri de aktarır ve sürümlerin yerini tutmaz. Yanlışlıkla silinen veya üzerine yazılan dosyalara karşı bu yüzden Git ve Time Machine korur. Google Workspace veya Microsoft 365'teki e-posta, takvim ve kişileri de yedeklemek isteyen kişi bunun için bir NAS kullanabilir, örneğin Active Backup for Google Workspace veya Active Backup for Microsoft 365 ile.
Her bulut yedeği için önerdiğim bir ayrıntı: AB'de veri merkezi olan bir sağlayıcı seç ve verileri hattan çıkmadan önce şifrele. Avusturya Ticaret Odası hassas verilerin aktarımdan önce şifrelenmesini tavsiye ediyor ve Avusturya için “Austrian Cloud” kalite mührünü anıyor.
Bir şeyi geri alıp alamayacağını nasıl test ediyorsun?
Bir yedek, ondan bir dosyayı geri getirdiğinde kanıtlanmış olur. BSI, CON.3 modülünde (2023 sürümü) temel gereksinim olarak, yedeklenen verilerin hatasız ve makul sürede geri yüklenip yüklenemediğinin düzenli olarak test edilmesini öngörür. CISA, verileri en az 7 gün geriye alıp alamayacağını da kontrol etmeni önerir.
Test birkaç dakika sürer:
- Bir test klasöründe, örneğin bir cümlelik metin içeren “Testdatei.txt” adlı bir dosya oluştur.
- Bir sonraki yedeklemenin çalışmasını bekle. Time Machine’de menüden “Şimdi Yedekle”yi seç.
- Dosyayı sil ve çöp kutusunu boşalt.
- Onları yedekten geri getir. Time Machine'de klasörü açarsın, Time Machine'i başlatırsın, biraz önceki durumu seçersin ve “Geri Yükle”ye tıklarsın. Git'te dosyanın adıyla
git restorekomutu yeter. - Dosyayı aç ve eksiksiz olup olmadığını kontrol et.
Neyse ki bugüne kadar bir yedekten hiçbir şeyi geri getirmem gerekmedi. Bir dosyayı geri getirmenin birkaç yolu var ve bunları biliyorum, çünkü acil durumda ihtiyaç duyduğum için değil, test dosyalarıyla denediğim için. Test dosyasıyla yapılan test tam da bu yüzden önemli: Akışı, ihtiyaç duymadan önce bilmek istersin.
BSI ve CISA test için sabit bir sıklık belirtmiyor, yalnızca “düzenli olarak” veya “plana göre” diyor. Kullanışlı bir ritim şu: Kurulumdan hemen sonra 1 kez, ardından sistemdeki her değişiklikten sonra ve dönüşümlü disklerde her değişimde.
İşaretlenebilir yedekleme kontrol listesi
Bu kontrol listesiyle 10 dakikada yedekleme stratejinin nerede durduğunu ve nelerin eksik olduğunu kontrol edersin. Açık kalan her kutu, bir sonraki görevin. Kontrol listesi ayrıca yazdırmak için PDF olarak (Almanca) da mevcut.
Temel bilgiler
- Ana soru yanıtlandı: Yarın verilerim giderse ne olur ve o zaman şirketimi kapatmam gerekir mi?
- Çalışmak için hangi verilere ihtiyacım olduğunu ve nerede durduklarını biliyorum.
- Kimin neyi ne zaman yedeklediği yazılı olarak belli.
3-2-1
- Önemli verilerimin en az 3 kopyası var (orijinal artı 2).
- Kopyalar en az 2 farklı depolama türünde durur.
- En az 1 kopya başka bir yerde duruyor.
- Yedekleme otomatik çalışır ya da manuel değişim takvimde randevu olarak durur.
Bulut ve yapay zeka
- Bulut verilerimin (Drive, e-posta, takvim) önceki sürümleri içeren kendi kopyası var.
- Bir yapay zekanın üzerinde çalıştığı çalışma dosyalarım sürüm kontrolü altında.
- Yapay zeka yalnızca ihtiyaç duyduğu klasörlere ulaşır, yedek diskime ulaşmaz.
- En az 1 kopya zaman zaman bağlı değil (dönüşümlü kullanılan disk ya da kendi erişimi olan bulut).
- Bulut kopyası şifrelidir ve AB'deki bir veri merkezinde durur.
Geri yükleme
- Bir test dosyasını sildim ve yedekten geri getirdim.
- Bir sonraki test takvimde randevu olarak duruyor.
- Bir yedekleme başarısız olduğunda bana bir bildirim gelir ve bu yalnızca bir log dosyasında kalmaz.
Yedekleme stratejisi hakkında sık sorulan sorular
Ne sıklıkla yedek almalıyım?
2 yedek arasındaki kayıp senin için katlanılabilir olacak kadar sık. Kendine en fazla ne kadar işin kaybolabileceğini sor: 1 gün, 1 hafta? Mac’teki Time Machine saatlik yedekler, 2 harici sabit diskin 2 haftada bir değiştirilmesi ise yalnızca son değişimdeki durumu yedekler. Her gün değişen dosyalar için bu yüzden değişime ek olarak otomatik bir yedek gerekir.
Google Drive veya OneDrive yedek olarak yeter mi?
Hayır. Google Drive gibi bir bulut, dosyaları cihazların arasında aynı tutar, yedeklemez. Bir dosyayı silersen ya da bir yapay zeka üzerine yazarsa, bu tüm cihazlara yansır. Bir yedek, önceki sürümleri saklar ve yanlışlıkla silme, hasar veya fidye yazılımından sonra geri yüklenebilir (Synology Knowledge Center).
Birden fazla sabit diskli bir NAS bir yedek mi?
Hayır, RAID’li bir NAS tek bir sabit diskin arızalanmasına karşı korur. Silinen veya üzerine yazılan bir dosya RAID’de de aynı şekilde yok olur. Avusturya Ticaret Odası’na göre bir NAS, yedek olarak ancak yedeklenen bilgisayarlardan hem mekân hem yangın koruma açısından ayrı duruyorsa anlamlıdır.
Başka bir yerde ikinci bir NAS'a ihtiyacım var mı?
Hayır, bu ek bir güvence, zorunluluk değil. Birçok kişi başka bir yere ikinci bir cihaz koymak istemiyor. Daha basit alternatif, örneğin 2 haftada bir dönüşümlü kullanılan 2 harici sabit disk ya da AB’deki bir bulutta şifreli bir kopya.
Yedeğimin çalışıp çalışmadığını nasıl test ederim?
Bir test dosyası oluştur, sil ve yedekten geri getir. Bu birkaç dakika sürer. BSI, Grundschutz modülü CON.3’te (2023 sürümü) yedeklenen verilerin kusursuz ve makul sürede geri yüklenip yüklenemediğinin düzenli olarak test edilmesini şart koşuyor. Sabit bir sıklık belirtmiyor, takvimde sabit bir tarih yardımcı olur.
Dosyalarımı bir yapay zekanın hatalarından nasıl korurum?
Yapay zekaya yalnızca ihtiyaç duyduğu klasörlere erişim ver ve bu klasörleri, örneğin Git ile, sürüm kontrolü altında tut. Böylece önceki durumları geri getirebilirsin. Bir yapay zeka aracının geri alma işlevi bunun yerini tutmaz: Claude Code'da /rewind yalnızca Claude'un kendi dosya araçlarıyla düzenlediği dosyaları kapsar ve Anthropic'e göre sürüm kontrolünün yerini tutmaz.
Kaynaklar
- CISA (Cybersecurity and Infrastructure Security Agency): “Back Up Business Data”, cisa.gov, erişim tarihi: 18 Kasım 2026
- Avusturya Ticaret Odası: “Konseptli veri yedekleme: planlama sırasında nelere dikkat etmelisiniz”, wko.at, erişim tarihi: 18 Kasım 2026
- Synology Knowledge Center: “Cloud Sync ile Active Backup for Microsoft 365/Google Workspace arasındaki fark nedir?”, kb.synology.com, erişim tarihi 18 Kasım 2026
- Apple Support: “Mac'te Time Machine ile yedek oluşturma”, support.apple.com, 18 Kasım 2026 tarihinde erişildi
- Anthropic, Claude Code Docs: “Checkpointing”, code.claude.com, 18 Kasım 2026 tarihinde erişildi
- BSI (Federal Bilgi Güvenliği Dairesi): “BT Temel Koruma Özeti, CON.3 Veri Yedekleme Konsepti Modülü, 2023 Sürümü”, bsi.bund.de, 18 Kasım 2026 tarihinde erişildi
- Rechtsinformationssystem des Bundes (RIS): “Bundesabgabenordnung § 132 Abs. 1”, ris.bka.gv.at, erişim tarihi 18 Kasım 2026
- EUR-Lex: “Verordnung (EU) 2016/679 (DSGVO), Art. 32 Abs. 1 lit. c”, eur-lex.europa.eu, erişim tarihi: 18 Kasım 2026