Handleiding · Werkwijze

Second Brain opbouwen met AI: een kennissysteem dat van jou is

Een Second Brain is een eigen kennissysteem buiten je hoofd, en met AI wordt het een werkplek. De term is bekend geworden door Tiago Forte met zijn boek „Building a Second Brain“. De meest voorkomende denkfout nu: veel mensen bouwen hun Second Brain in het account van een AI-aanbieder. Daar is het alleen van jou zolang je klant blijft.

Het belangrijkste in het kort
  • Een Second Brain met AI is een map met tekstbestanden op je computer, die een AI-programma leest en bewerkt.
  • Programma en AI-model zijn uitwisselbaar, de map blijft. Zo bezit je je kennis en huur je het gereedschap alleen. Het instructiebestand daarvoor, AGENTS.md, wordt volgens agents.md door meer dan 60.000 opensourceprojecten gebruikt.
  • Je hebt 3 bestanden nodig om te starten: een over jezelf, een instructiebestand met de naam AGENTS.md en een statusbestand voor je eerste project.
  • Het instructiebestand AGENTS.md lezen volgens de documentatie van de fabrikanten Codex, OpenCode en Hermes Agent, volgens agents.md ook Cursor. Claude Code leest het zolang er in de map geen eigen CLAUDE.md staat.
  • De start duurt ongeveer 1 uur, daarbovenop komt de installatie van het AI-programma. Obsidian om de bestanden te lezen is gratis, het AI-programma gebruikt je account bij de aanbieder van het model. Codex zit volgens OpenAI ook in het gratis ChatGPT-abonnement.
  • Wat het AI-programma leest, gaat voor verwerking naar de aanbieder van het model. Vertrouwelijke klantgegevens hebben daarom eigen regels nodig.

Een Second Brain met AI bepaalt of je een AI elke ochtend je bedrijf opnieuw uitlegt of dat ze verdergaat waar jullie gebleven waren. Ik run mijn hele bedrijf vanuit zo'n map: projecten, klantkennis, regels en sjablonen. In deze handleiding bouw je de kleinste bruikbare versie ervan, met 3 bestanden in ongeveer 1 uur, plus de installatie van het AI-programma. Wil je eerst weten wat een AI-programma eigenlijk met bestanden doet, lees dan eerst AI-agents eenvoudig uitgelegd.

Een Second Brain is een map, geen programma

Een Second Brain met AI bestaat uit een map met tekstbestanden op je computer en een AI-programma dat die map leest en bewerkt. Het programma is het hulpmiddel, de map is de kennis. Wissel je het hulpmiddel om, dan blijft de kennis waar ze is.

Daarachter zit een principe dat ik van Nick Milo heb overgenomen: je eigen ideeën bezitten en de AI-tool alleen huren. AI-tools veranderen snel. Prijzen, modellen, functies en voorwaarden zien er over een half jaar anders uit dan nu. Je gedachten, beslissingen en processen mogen daarom aan geen enkele tool vastzitten.

Tekstbestanden in het formaat Markdown voldoen daaraan. Markdown is gewone tekst met een paar tekens voor koppen en lijsten. Elke computer opent zulke bestanden, ook over 20 jaar, en elk AI-programma kan ze lezen.

De map in het midden is van jou. De programma’s eromheen zijn uitwisselbaar.

Kennis in het account van een aanbieder kun je maar gedeeltelijk meenemen

Kennis die je opslaat in projecten, herinneringen en eigen instructies van een AI-aanbieder, staat in diens account en komt er maar gedeeltelijk weer uit. De data-export van Claude bevat volgens Anthropic de gesprekken en de accountgegevens, maar niet de originele bestanden die je hebt geüpload. Een export van projectkennis beschrijft de helppagina niet (stand november 2026).

In het dagelijks gebruik valt dat lang niet op. Je maakt een project aan, uploadt documenten, schrijft instructies, en de AI kent je van week tot week beter. De prijs blijkt bij het overstappen: een ander programma weet van dat alles niets. Daar begin je met een lege chat.

Met een eigen map draait dat om. Wat de AI over jouw werk moet weten, schrijft ze in jouw bestanden. Het volgende programma leest dezelfde bestanden.

Links bouw je in het account van de aanbieder, rechts in je eigen map.

Second Brain opbouwen in 5 stappen

Om te beginnen heb je een map, 3 tekstbestanden en een AI-programma nodig. De 5 stappen duren samen ongeveer 1 uur, plus de installatie van het AI-programma. Programmeren hoef je er niet voor te kunnen.

Stap 1: Een map aanmaken (5 minuten)

Maak op je computer een map aan, bijvoorbeeld „Mijn bedrijf“, met 3 submappen: „Projecten“, „Kennis“ en „Sjablonen“. Meer structuur heb je aan het begin niet nodig. Nieuwe mappen ontstaan later uit het werk, niet op de tekentafel.

Om te lezen en te schrijven raad ik Obsidian aan. Je opent de map daar als „vault“ en ziet links je bestanden, rechts de tekst. Volgens de eigen helpdocumentatie slaat Obsidian alle notities op als gewone tekstbestanden in de lokale map, en je kunt ze met elke andere teksteditor bewerken. Het programma is volgens de prijslijst ook voor zakelijk gebruik gratis.

Zo ziet de start eruit: 3 mappen en de eerste bestanden.

Stap 2: Het bestand over jezelf schrijven (20 minuten)

Het bestand ueber-mich.md vertelt elke AI wie je bent en hoe je werkt. Het vervangt de uitleg die je anders in elke nieuwe chat typt. Schrijf erin wat een nieuwe medewerker op de eerste dag zou moeten weten.

Bestand ueber-mich.md
# Over mij

## Wie ik ben
- Naam, bedrijf, plaats
- Wat mijn bedrijf aanbiedt en voor wie

## Hoe ik werk
- Antwoord kort en concreet, zonder inleiding.
- Maak bij onzekerheid een zinvolle aanname en noem die.
- Vraag na voordat je iets verwijdert of verstuurt.

## Wat me irriteert
- Holle frasen en reclametaal
- Vragen die je zelf kunt beantwoorden

## Huidige stand
- Waar ik nu aan werk (met datum)

Schrijf het bestand in je eigen woorden en het liefst gedicteerd. Het mag onaf zijn. Belangrijk is het laatste onderdeel met datum, want je aandachtsgebied verandert en de AI werkt anders met een oude stand.

Stap 3: Het instructiebestand AGENTS.md aanmaken (10 minuten)

Het bestand AGENTS.md staat helemaal bovenaan in de map en vertelt het AI-programma hoe het in deze map moet werken. Het is de reden waarom een wissel van programma later weinig kost: volgens agents.md wordt de standaard beheerd door de Agentic AI Foundation onder de Linux Foundation, en veel programma’s lezen hetzelfde bestand.

Bestand AGENTS.md
# Regels voor deze map

Lees eerst het bestand ueber-mich.md.

## Opslag
- Projecten staan onder Projekte/<Name>/, elk met een bestand Status.md.
- Blijvende kennis staat onder Wissen/, sjablonen onder Vorlagen/.
- Maak bovenaan geen nieuwe mappen aan zonder het eerst aan mij te vragen.

## Werkwijze
- Noem ik een project, lees dan eerst de Status.md ervan en zeg me in 2 zinnen waar we staan.
- Noteer na elke afgeronde stap in Status.md: stand, volgende stap, datum.
- Verwijder niets en verstuur niets zonder mijn ja.

Houd het bestand kort. Elke regel wordt bij elke start gelezen, en een lang regelbestand kost aandacht van de AI. Mijn eigen bestand was in september 2026 ongeveer 35.000 tekens lang. Nu is het minder dan de helft, en alles wat maar één onderdeel nodig heeft, staat in het regelbestand van dat onderdeel.

Gebruik je Claude Code en staat er al een bestand CLAUDE.md in de map, of leest Claude Code je AGENTS.md niet, schrijf dan bovenaan in de CLAUDE.md de regel @AGENTS.md en maak het bestand aan als het er nog niet is. Dan laadt Claude Code je regels uit hetzelfde bestand als de andere programma's, en wat alleen voor Claude Code geldt, staat eronder.

Stap 4: De eerste taak met AI uitvoeren (15 minuten)

Installeer het AI-programma volgens de handleiding van de fabrikant en log in met je account. Daarna kies je in het programma de map „Mijn bedrijf“ als werkmap. Werk je in de terminal, ga dan eerst naar deze map en start het programma daar.

Geef het programma dan een echte taak uit je week. Maak vooraf onder „Projecten“ een map voor dit project aan met een bestand Status.md en schrijf er 3 regels in: waar het over gaat, wat al klaar is en wat er als volgende komt.

Zeg dan bijvoorbeeld: "Verder met Website Tischlerei." Het programma leest het instructiebestand, vindt het statusbestand en antwoordt met de stand van zaken voordat het begint. Op dit punt merk je het verschil met een lege chat.

Het programma leest eerst je bestanden en antwoordt dan met de stand van zaken.

Stap 5: Na elke sessie de stand vastleggen (2 minuten per sessie)

Een Second Brain groeit alleen als er aan het eind van elk werk iets in de bestanden terechtkomt. De regel daarvoor staat al in je AGENTS.md: de AI zet stand, volgende stap en datum zelf in het statusbestand. Jij leest kort mee.

Hetzelfde geldt voor fouten. Corrigeer je de AI voor de tweede keer op dezelfde plek, laat haar de correctie dan als regel in een bestand schrijven. Een correctie in de chat ben je morgen vergeten, een regel in het bestand geldt voor elke toekomstige sessie.

De tools: Obsidian om te lezen, een AI-programma om te werken

Je hebt 2 tools nodig: een waarmee je de bestanden leest en een waarmee de AI erin werkt. Om te lezen volstaat Obsidian of elke teksteditor. Bij het AI-programma beslist vooral welk abonnement je al hebt en hoe belangrijk onafhankelijkheid van de aanbieder voor je is.

ProgrammaFabrikantAI-modellenLeest als instructiebestandPast als
Claude CodeAnthropicalleen ClaudeCLAUDE.md, zonder dit bestand AGENTS.mdje een Claude-abonnement hebt
CodexOpenAIOpenAI-modellenAGENTS.mdje een ChatGPT-account hebt
OpenCodeAnomaly, open sourceveel aanbieders, ook lokale modellenAGENTS.md, anders CLAUDE.mdje je niet aan één aanbieder wilt binden
Hermes AgentNous Research, open sourceveel aanbieders, ook lokale modellenAGENTS.md en andereeen agent permanent voor je moet draaien

De gegevens komen uit de documentatie van de fabrikanten, stand november 2026. Zelf werk ik dagelijks met Claude Code en sinds november 2026 daarnaast met Hermes Agent. OpenCode en Codex heb ik voor deze gids niet zelf getest.

2 programma's die vaak genoemd worden, zijn geen eerste stap. T3 Code is volgens de maker een interface die bestaande programma's zoals Claude Code of Codex aanstuurt, en heeft er één van nodig om ingelogd te zijn. Het is gebouwd voor programmeerwerk. Claude Cowork heeft geen terminal nodig en werkt op de desktop ook met gekoppelde mappen, maar draait volgens Anthropic op de servers van de aanbieder en slaat sessies en bestanden op in het Claude-account.

Mijn Second Brain: één map, 2 AI-programma's

Mijn Second Brain is een map met ongeveer 20.000 tekstbestanden die Claude Code en Hermes Agent tegelijk gebruiken. Daarin staan projectstanden, klantkennis, merkprofielen, sjablonen en 57 uitgewerkte werkwijzen, van offerte tot nieuwsbrief. Ik open de map in Obsidian, de AI-programma's lezen hem rechtstreeks.

Het bestand over mij heet bij mij christoph.md. Claude Code laadt het via zijn eigen regelbestand, alle andere programma’s lezen het als eerste. Het bestand AGENTS.md is bij mij een verwijzing naar hetzelfde regelbestand, zodat ik regels maar op één plek onderhoud.

De drempel bij het tweede programma: Toen ik Hermes Agent in november 2026 aan dezelfde map koppelde, kwamen kennis en werkwijzen meteen mee. De vergrendelingen kwamen niet mee. In Claude Code controleert bij mij een klein script vóór elke schrijfactie of de AI een tekst voor een klant aanmaakt zonder gelezen merkprofiel of bovenaan een nieuwe map verzint. Die vergrendelingen horen bij het programma, niet bij de map. Klantteksten schrijf ik daarom nog steeds in Claude Code, totdat de vergrendelingen ook in het tweede programma werken.

De les daaruit: alles wat als tekst in de map staat, gaat mee. Alles wat je in het programma instelt, bouw je bij een wissel opnieuw op. Hoe meer als tekst in de map staat, hoe vrijer je bent.

Wat als tekst in de map staat, gaat mee. Wat in het programma is ingesteld, blijft daar.

Voor losse vragen volstaat een kant-en-klaar product

Een eigen map loont niet voor iedereen. Gebruik je AI alleen voor losse vragen en teksten, dan volstaat een project in ChatGPT of Claude, en loont de moeite voor mappen en regels niet.

3 tekenen pleiten voor je eigen map: Je legt de AI steeds weer hetzelfde uit. Je werkt aan projecten die weken lopen. Of je wilt dat je kennis een wissel van aanbieder overleeft.

2 grenzen moet je kennen. Een map met tekstbestanden vervangt geen backup, hij heeft er juist een nodig, zeker als een AI erin schrijft. Hoe dat werkt, staat in de gids over de backupstrategie in het AI-tijdperk. En een second brain voor één persoon is nog geen kennissysteem voor een bedrijf: zodra meerdere mensen in dezelfde map werken, heb je rechten nodig, een goedkeuring voor wijzigingen en regels voor vertrouwelijke gegevens.

Van de eigen map naar de kennis van het bedrijf

De stap van een persoonlijk second brain naar bedrijfskennis is een introductie in het bedrijf, geen extra map. Daarbij bepalen we welke kennis erin komt, wie wat mag zien en wijzigen, hoe klantgegevens beschermd zijn en hoe je team ermee werkt.

Dat richt ik voor bedrijven in en ik train de medewerkers: kennismanagement met AI. Wil je eerst zelf verder lezen, dan toont AI in het bedrijf invoeren de volgorde van de eerste stappen.

Veelgestelde vragen over de Second Brain met AI

Wat is een Second Brain?

Een Second Brain is een systeem buiten je hoofd waarin je kennis, besluiten en de stand van je projecten bewaart en terugvindt. De term is bekend geworden door Tiago Forte met het boek „Building a Second Brain“. Met AI komt er een taak bij: het systeem is niet langer alleen opslag, een AI-programma leest het en werkt ermee.

Heb ik Obsidian nodig voor een second brain met AI?

Nee. Obsidian is een venster op een map met tekstbestanden en maakt lezen en linken handig. De bestanden zijn volgens Obsidian gewone tekst in het formaat Markdown en kunnen met elke andere teksteditor worden geopend en bewerkt. Het AI-programma heeft Obsidian niet nodig, het leest de map rechtstreeks.

Welk AI-programma past voor de start?

Neem het programma dat bij het abonnement past dat je al hebt: Claude Code met een Claude-abonnement, Codex met een ChatGPT-account. Wil je je niet aan één aanbieder binden, dan is OpenCode de keuze met de minste binding, omdat het volgens de eigen documentatie met veel aanbieders en met lokale modellen werkt. De bestanden in de map zijn in alle gevallen dezelfde.

Blijven mijn gegevens op mijn computer?

De map blijft op je computer. Wat het AI-programma daaruit leest, gaat echter voor verwerking naar de aanbieder van het model. Anthropic schrijft voor Claude Code dat invoer en antwoorden via het netwerk naar het model gaan. Bij privéaccounts gebruikt Anthropic de gegevens alleen voor training als de instelling daarvoor aan staat.

Kan ik mijn kennis uit ChatGPT of Claude exporteren?

Maar gedeeltelijk. De data-export van Claude bevat volgens Anthropic de gesprekken en accountgegevens, maar niet de geüploade originele bestanden. Een export van projectkennis wordt op de helppagina niet beschreven. Staat je kennis vanaf het begin als tekstbestanden in een eigen map, dan heb je geen export nodig.

Wat is het bestand AGENTS.md?

AGENTS.md is een tekstbestand in de map dat een AI-programma vertelt hoe het hier moet werken. Volgens agents.md wordt de standaard beheerd door de Agentic AI Foundation onder de Linux Foundation en gebruikt in meer dan 60.000 opensourceprojecten. Omdat veel programma’s hetzelfde bestand lezen, hoef je je regels bij een wissel van programma niet opnieuw te schrijven.

Bronnen

  1. Forte Labs (Tiago Forte): „Building a Second Brain: The Definitive Introductory Guide“, fortelabs.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  2. Obsidian Help: „How Obsidian stores data“, obsidian.md, geraadpleegd op 19 november 2026
  3. Obsidian: „Obsidian Pricing“, obsidian.md, geraadpleegd op 19 november 2026
  4. Agentic AI Foundation, Linux Foundation: „AGENTS.md“, agents.md, geraadpleegd op 19 november 2026
  5. Anthropic, Claude Code Docs: „How Claude remembers your project (sectie AGENTS.md)“, code.claude.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  6. Anthropic, Claude Code Docs: „Data usage“, code.claude.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  7. Anthropic, Claude Help Center: „How can I export my Claude data?“, support.claude.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  8. Anthropic, Claude Help Center: „Get started with Cowork“, support.claude.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  9. OpenCode Docs: „Rules“, opencode.ai, geraadpleegd op 19 november 2026
  10. OpenCode Docs: „Providers“, opencode.ai, geraadpleegd op 19 november 2026
  11. OpenAI, Codex Docs: „Custom instructions with AGENTS.md“, learn.chatgpt.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  12. Nous Research, Hermes Agent Docs: „Context Files“, hermes-agent.nousresearch.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  13. OpenAI: „Pricing (Codex in de ChatGPT-abonnementen)“, learn.chatgpt.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  14. Nous Research, Hermes Agent Docs: „Hermes Agent FAQ“, hermes-agent.nousresearch.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  15. Nous Research: „Hermes Agent (repository, MIT-licentie)“, github.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  16. Anomaly: „OpenCode (repository, MIT-licentie)“, github.com, geraadpleegd op 19 november 2026
  17. Ping: „T3 Code (README)“, github.com, geraadpleegd op 19 november 2026

Verder lezen

  1. AI Brain Fry: studie en werken in een ritmeWat de studie over AI Brain Fry laat zien, wat haar cijfers niet bewijzen en hoe je meerdere AI-runs in een ritme aanstuurt.Werkwijze · Bijgewerkt 10 november 2026
  2. Anti-visie opstellenMet een lijst van dingen die je niet wilt, kies je helderder, en zo helpt AI daarbij.Werkwijze · Bijgewerkt 22 oktober 2026
  3. Permanente bereikbaarheid: 15 studiesTelefoon, meldingen en afschakelen: wat het onderzoek laat zien en wat daaruit volgt.Werkwijze · Bijgewerkt 21 oktober 2026

Alle artikelen in de gids

Contact

Schrijf me graag in het Duits of Engels.

Christoph Harrisonbeschikbaar voor nieuwe projecten